Tọa đàm đối thoại chính sách với chủ đề “Đối thoại về thể chế kinh tế thị trường Việt Nam”

Vào ngày 29 tháng 7, trường Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp với Ban Kinh tế Trung ương, MASSEI, Viện Fraser Canada, và Atlas Foundation đồng tổ chức Tọa đàm đối thoại chính sách với chủ đề “Đối thoại về thể chế kinh tế thị trường Việt Nam”. Buổi tọa đàm xoay quanh những vấn đề lý thuyết và thực tiễn để phát triển nền kinh tế thị trường của Việt Nam với tham chiếu từ các thước đo tự do kinh tế của thế giới, cụ thể là Chỉ số Economic Freedom of the World (EFW).

Quang cảnh buổi tọa đàm

Buổi tọa đàm có sự tham dự của PGS. TS. Nguyễn Văn Thạo – Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; GS.TS. Trần Thọ Đạt – Chủ tịch Hội đồng trường Đại học KTQD, thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng Chính phủ; các nhà quản lý, hoạch định kinh tế; bà Nguyễn Thị Hương – Tổng cục trưởng Tổng cục thống kê; các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học thuộc một số viện nghiên cứu, trường đại học tại Hà Nội; đại diện một số doanh nghiệp và đông đảo cơ quan thông tấn báo chí.

PGS.TS Bùi Đức Thọ phát biểu khai mạc và đề dẫn tọa đàm

Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân PGS. TS. Bùi Đức Thọ, phát biểu khai mạc và đề dẫn tọa đàm. PGS. TS. Bùi Đức Thọ cho biết khi nền kinh tế càng phát triển, mối quan hệ giữa tự do kinh tế và tăng trưởng kinh tế ngày càng chặt chẽ hơn. Điều này có hàm ý rất rõ đối với Việt Nam hiện nay trong bối cảnh Việt Nam sắp vượt qua ngưỡng phát triển thu nhập trung bình thấp. Theo đó, đã đến lúc Việt Nam cần phải sử dụng các chỉ số về tự do kinh tế để đo lường sự phát triển của kinh tế thị trường đầy đủ của Việt Nam. PGS. TS. Bùi Đức Thọ hy vọng tọa đàm này sẽ là nơi giúp chúng ta bước đầu xác định được những vấn đề chính sách cụ thể dưới góc nhìn từ chỉ số EFW để đưa nền kinh tế thị trường Việt Nam tiến lên những bước mới trong thời gian tới.

Tiếp đến lần lượt là ba bài tham luận của PGS.TS. Tô Trung Thành, TS. Nguyễn Đình Cung, và TS. Fred McMahon. Đầu tiên, PGS.TS Tô Trung Thành – trưởng phòng QLKH, Trường ĐH KTQD, đã trình bày và phân tích sự phát triển của nền kinh tế thị trường Việt Nam nhìn từ bộ chỉ số EFW. Thông qua đó, ông đánh giá rằng Việt Nam vẫn cần phải cải thiện trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là các chiều kích liên quan đến Đồng tiền tốt và Tự do thương mại quốc tế. Những đánh giá dựa vào chỉ số EFW trên đã đưa đến một số vấn đề chính sách cụ thể cần phải giải quyết để Việt Nam phát triển hơn nữa kinh tế thị trường.

PGS.TS Tô Trung Thành trưởng phòng QLKH, Trường ĐH KTQD trình bày tham luận “Sự phát triển của nền kinh tế thị trường Việt Nam và một số vấn đề đặt ra: nhìn từ bộ chỉ số Economic Freedom of the World của Fraser Institute, Canada”

Trong bài tham luận của mình, TS. Nguyễn Đình Cung – nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương, thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra các vấn đề trong tư duy về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam. Ông cho rằng muốn tạo ra đột phá để Việt Nam chính thức trở thành một nền kinh tế thị trường hiện đại đầy đủ, cần phải có nhận thức đúng đắn về chức năng và quan hệ giữa nhà nước và thị trường; cần tách biệt hai quá trình: tiến lên nền kinh tế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa; và những cải cách cần phải được thực hiện đúng chỗ, đúng thời điểm, bởi đúng người, và với đúng công cụ. TS. Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh vào tính cấp thiết của việc xây dụng các công cụ để theo dõi sự phát triển của nền kinh tế thị trường để từ đó có thể xây dựng các giải pháp cải cách gắn với những con số cụ thể thay vì chỉ dừng lại ở cấp độ lý luận.

Nguyễn Đình Cung trình bày tham luận “Đổi mới tư duy về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”

Chia sẻ về kinh nghiệm của thế giới về tự do kinh tế và khả năng vượt bẫy thu nhập trung bình của các nước đang phát triển, TS. Fred McMahon – Viện Fraser cho biết, xuyên suốt chiều dài lịch sử, tự do thương mại toàn cầu, các nền kinh tế tự do, và tự do kinh tế đã mang đến những lợi ích không thể đong đếm nổi cho loài người. Người dân ở các quốc gia có sự tự do kinh tế cao luôn có mức sống và sự thỏa mãn cuộc sống cao hơn nhiều so với ở các nước tự do kinh tế thấp. Cụ thể, những quốc gia có tự do kinh tế cao thì tuổi thọ trung bình của người dân cao hơn, thu nhập trung bình hơn 36.000 USD, tỷ lệ người dân sống điều kiện cực nghèo rất thấp (chỉ 1,8% dân số). Trong khi ở các nước có tự do kinh tế thấp thì có tới 40,5% dân số cực nghèo và có hơn 27% dân số tương đối nghèo và thu nhập bình quân chỉ ở mức 6.100 USD. Ông Fred cũng lưu ý rằng nhiều quốc gia trước kia đã có tốc độ tăng trưởng cao không thể có được sự thành công lâu bền bởi họ đã thất bại trong việc tiến hành các cải cách tự do kinh tế. Do vậy, Việt Nam rất cần phải tiến hành các cải cách thúc đẩy sự tự do kinh tế để có được động lực vượt qua bẫy thu nhập trung bình.

Fred McMahon – The Fraser Institute, Canada trình bày trực tuyến tham luận “Tự do kinh tế và khả năng vượt bẫy thu nhập trung bình của các nước đang phát triển: kinh nghiệm trên thế giới”

Các bài tham luận trên đã nhận được nhiều phản biện và góp ý khác nhau từ các chuyên gia và học giả. Trong đó đáng chú ý là góp ý GS.TS. Trần Thọ Đạt và chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan – nguyên Phó chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). GS.TS. Trần Thọ Đạt cho rằng việc sử dụng một bộ chỉ số đánh giá sự tự do kinh tế là một cơ hội tốt để Việt Nam phát triển nền kinh tế thị trường theo các tiêu chí của quốc tế, trong đó Việt Nam có thể xác định được các yếu tố cấu thành của nền kinh tế thị trường và có những định hướng rõ ràng hơn để tiến hành cải cách. Khi đánh giá về sự phát triển của kinh tế thị trường ở Việt Nam, chuyên gia Phạm Chi Lan cho biết doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nước ngoài đang được hưởng quá nhiều ưu đãi, đến lượt khu vực tư nhân của Việt Nam thì được hưởng quá ít. Bên cạnh đó, trong khu vực tư nhân hiện nay đang nổi lên một số doanh nghiệp lớn nhưng lại là những doanh nghiệp thân hữu, bởi không có thân hữu thì họ sẽ khó tiếp cận tới những nguồn lực là chính sách có lợi cho mình. Ngoài ra, bà còn cho rằng cần phải nhìn vào nhiều chỉ số và thực tiễn để nhìn nhận đúng về sự phát triển của kinh tế thị trường của Việt Nam.

GS.TS. Trần Thọ Đạt, Chủ tọa phát biểu góp ý

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan phát biểu góp ý

Bước vào phiên đối thoại chuyên đề, nội dung của tọa đàm được chia làm hai chuyên đề vốn là những trọng tâm trong cải cách kinh tế thị trường của Việt Nam hiện nay. Chuyên đề thứ nhất về khu vực kinh tế nhà nước, hệ thống pháp luật và quyền sở hữu tài sản. Trước tiên, TS. Nguyễn Văn Đáng trình bày tham luận về một số vấn đề thể chế và tính cấp thiết của việc phát triển kinh tế thị trường hiện đại cho Việt Nam. Ở một khía cạnh khác, TS. Nguyễn Tú Anh đặt ra vấn đề cần phải xem xét liệu các chỉ số đã phản ánh những mục tiêu cuối cùng của phát triển kinh tế và rằng quá trình phát triển kinh tế cũng dẫn tới sự tự do kinh tế ngày càng cao.

Trong khi đó, ở hội trường của chuyên đề hai, vấn đề về chính sách cải thiện môi trường kinh doanh và thương mại quốc tế được tập trung thảo luận. Ths. Nguyễn Minh Thảo – CIEM đã trình bày bài tham luận về “Cải cách môi trường kinh doanh: kết quả, vấn đề và định hướng cải cách tiếp theo”. Bà cho rằng những cải cách trong giai đoạn 2014 – 2019 của Việt Nam, được thể hiện qua Nghị quyết 19 và tiếp theo là Nghị quyết 02 của Chính phủ, đã đạt được những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều dư địa để cải cách. Trong đó điều kiện kinh doanh, quản lý và kiểm tra chuyên ngành, và môi trường kinh doanh là những khía cạnh cần phải tiếp tục cải thiện. Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải thiện về chất lượng nội dung của luật định, thay vì chỉ đơn thuần cắt các giảm thủ tục hành chính.

Bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh – CIEM. Nguồn: baodautu.vn

Về vấn đề thương mại quốc tế, ông Lê Sỹ Giảng, vốn là chuyên gia về luật thương mại quốc tế, giám đốc công ty GHConsults LL, cũng đóng góp một tham luận về “Chỉ số tự do thương mại và độ mở của nền kinh tế”. Ông đánh giá rằng trong bối cảnh hiện nay, nền kinh tế của Việt Nam đã rất hội nhập và không nên mở hơn nữa với thương mại thế giới, mà thay vào đó cần thúc đẩy tự do hóa trong nước; các chính sách thuế quan của Việt Nam cần phải có sự chọn lọc đối với các loại mặt hàng khác nhau để làm thế nào đó bảo vệ lợi ích cho các doanh nghiệp và người tiêu dùng trong nước; các hàng rào phi thuế quan của Việt Nam tuy còn nhiều nhưng vẫn còn bị dàn trải.

Ông Lê Sỹ Giảng, chuyên gia về luật thương mại quốc tế, giám đốc công ty GHConsults LL. Nguồn: doanhnhansaigon.vn

Buổi chiều, nhóm chuyên gia, do ông Đinh Tuấn Minh chủ trì, đã họp, tổng kết lại các ý kiến đóng góp của các phiên thảo luận buổi sáng và đề xuất một số định hướng nghiên cứu cũng như vận động chính sách dựa trên việc khai thác chỉ số EFW để đề xuất các chính sách thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế thị trường tại Việt Nam trong thời gian tới.

Tọa đàm đối thoại chính sách với chủ đề “Đối thoại về thể chế kinh tế thị trường Việt Nam”